tirsdag 31. mars 2020

TO NOVELLER


I siste nummeret av
tidsskriftet SYNog SEGN
har eg med to noveller


som tek utgangspunkt i
arrestasjonen og utsendinga 
av dei norske jødane
i oktober-november 1942,
SØNDAGSTRAMMEN/IKKJE EIN GONG HAVET
og
FESTNINGSBRYGGJA/AUSGEROTTET.
Begge desse tekstane
blir også med i 
novellesamlinga
KRIGSHISTORIER,
som kjem ut
på Det norske Samlaget
til hausten.

fredag 20. mars 2020

CORINNA CORINNA

CORINNA CORINNA - CORONA CORONA 

Sjølvsagt forstod eg etter ei stund
kvifor Bob Dylan sin låt "Corinna Corinna" 
frå albumet "The Freewheelin`Bob Dylan" 
begynte å snurre rundt i hovudet mitt
for nokre veker sidan
sidan Corinna jo var den romerske diktaren Ovid
si elskarinne i dei etter kvart så famøse 
tekstane hans rett etter år null
alle desse erotiske oppmodingane 
som førte til forvisinga 
til Svartehavet
der han vart verande livet ut 
i den vesle byen Tomis
trass tallause odar 
til han som stod bak det motvillige eksilet
nemleg keisar Augustus
for no er viruset her
som også stengjer oss inne 
når vi aller helst vil ut
eller tilbake der vi var
nett som den ulukkelege Ovid
og vi kan heller ikkje gjere anna 
enn berre å vente
og prøve å tenkje litt tilbake
medan vi lengtar

fredag 6. mars 2020

ITALIA TUR RETUR

Torsdag 19.mars kl 1900
vil eg halde eit foredrag om Italia
på Sula bibliotek i Langevåg.


Utgangspunktet er dei tre reisene 
eg gjorde i 2015-2017
og som munna ut i 
"ITALIENSK REISE - den håplause jakta på ei sjel",
som kom ut på Ura Forlag i 2018, 
  supplert med bilete,tankar og erfaringar
frå reisene i 2018-19. 
Vel møtt!

fredag 28. februar 2020

Beckett Broch Brodsky Cohen Moravia Oates Saramago

Ikkje så få utfordringar
får ein om ein mengar seg med venene sine 
på Fjesboka
og den siste og absolutt ikkje minst
meiningsfylte
er å leggje ut framsider eller omslag på sju bøker 
som har betydd
noko for deg framigjennom
i løpet av ei veke 
så her er mine








vald frå bokhylla på omlag to minutt
og det kunne sjølvsagt ha vore 
titals, hundrevis av fleire
men det får bli ein annan gong.

fredag 21. februar 2020

VÅRE FALNE

Kanskje fordi vi i vår 
skal markere runde tal for den andre verdskrigen 
sin start og slutt i Norge,  
har eg denne veka bladd og lese 
gjennom dei fire banda av "Våre falne",
som inneheld omlag 11500 korte biografiar 
om dei nordmennene som på ulike vis fall
som følgje av krigshendingane i åra 1939-1945. 


Det sju-åtte kilo tunge bokverket 
vart initiert av dei norske styresmaktene 
rett etter at krigen var slutt,


og ei redaksjonsnemnd på sju personar
fekk ansvaret for å samle inn opplysningar, 
skrive og redigere tekstane, 
før dei vart utgitt i åra 1948-1951.



Eg innrømmer gjerne - timane med lesing og blaing 
gjorde noko med meg.
Alt er så nøkternt, hardt og uendeleg trist.

Kanskje kan vi sjå på dette bokverket
som ein del av nasjonen Norge sitt sorgarbeid
etter det vi opplevde etter 9. april 1940.

Kven møter vi så mellom desse permane?
Jau, vanlege menneske av alle slag.

Ein kjøpmann frå Ålesund.
Ei butikkdame frå Trondheim.
Ein oberstløytnant, kjend frå felttoget i Gudbrandsdalen.
Ein skuleelev frå Volda.
Ein dreng frå Nordal.
Ein fiskar frå Ytre Sogn. 
Ein krinssekretær i Norges Kristelige Ungdomsforbund (KFUK/M).
Ei husmor frå Ålesund.
Ein lektor frå Bergen.


Øvst frå venstre: Israel Steinfeldt, (Ålesund), Malke Mahler (Trondheim), 
Lars Dannevig (Tønsberg), Abraham Mahler (Volda), Lars Selboskar (Nordal),
Sjur Trovåg (Solund), Jonas Uri (Nordal), Lea Steinfeldt (Ålesund), 
Erling Jørstad (Bergen).

Og altså over 11000 fleire,
som fall som fylgje av krigen,
med dei grufulle ideologiske, 
militære og strategiske 
mekanismane som spelte inn, 
alle med bilete og ein liten biografi.
Til saman utgjer dei Norges lengste minneord.

Framleis er det mange som hugsar fleire av "dei falne"
frå den tida dei var born eller ungdomar.
Og vi som er yngre, har fått bitar av historiene deira fortalt.  

Det er kanskje nærliggjande å tenkje på Nordahl Grieg, 
som i diktet "17. mai 1940" seier:

"Vi er så få i dette landet,
hver fallen er bror og venn".

I 1943 blir denne forfattaren sjølv ein av dei falne.

Kvart band i bokverket opnar med ein illustrasjon
av biletkunstnaren Alf Rolfsen (son av Nordahl).
Kanskje tematiserer dei motstand, okkupasjon, sorg og håp? 


Då eg for 12-13 år sidan
stod midt i arbeidet med å samle inn
historier til dokumentarboka 
"Himmelen over Shetland"
(Det norske Samlaget, 2009),

  
registrerte eg at mange av dei 
som hadde mist nære familiemedlemar,
hadde heile bokverket heime,
oftast på ein sentral plass i bokhylla i stova.
Ikkje så rart, når ein tenkjer på det store tapet
 som desse familiane hadde lidd.

Ei historie som også er omtala i den boka,
er den siste reisa til MTB 345,
der Agnar Bigset frå Hareid var maskinist.
Dette var eit av dei styggaste brotsverka som okkupantane stod bak,
og hendinga vart nytta som tiltalepunkt
under prosessane i Nürnberg hausten 1945.
I "Våre falne" står det følgjande:


 Om ålesundaren Israel Steinfeldt kan vi lese:  


Om Trygve, far sin barndomskamerat:


  Om oberstløytnant Dannevig, 
som var far sin overordna 
under felttoget i Gudbrandsdalen:


Om Sjur Trovåg, onkel til svigerfar min:


Eller om Erling, syskenbarnet til mor:




 

Som ein ser, er det små, nøkterne fakta,
der ein berre anar lidingane som ligg bak.

Så endå ein gong nærmar vi oss 9.april og 8.mai.
Er det ikkje på tide å leggje krigen bak seg, spør nokon?
Bli ferdige, kome oss vidare?

Nei, vil eg svare.
Snarare tvert om.
Dei nye generasjonane må få høyre desse historiene.
Eg meiner dei har krav på det.
Vi må lære dei unge å avsløre og gjennomskue. 
I den krigen som var, ser vi også krigar som kan kome.

 Nettopp derfor er "Våre falne" eit så viktig dokument. 
Og som alle minneord skal det minne oss på noko 
- det som har hendt, og det som kan kome til å skje.
Minneord er påminningar.

I dag ligg "Våre falne" også på nettet.
Det går fint an å søkje på person
(men hugs fullstendig namn).
Ein snarveg til DIS Norge og Nasjonalbibloteket sin portal 
finn ein her:

onsdag 23. oktober 2019

LAURDAGSBOKPRAT

Komande laurdag
altså 26. oktober i bokåret 2019
kl 1500
byr NORLI bokhandel
på AMFI 
i Ulsteinvik
inn til ein bokprat
der eg skal presentere fem av årets bøker


Forutan
 min eigen roman Aldri kome tilbake
er det
Knut Ødegård sin (aller fyrste) roman Fuglespråk,
Laura Djupvik sin roman Hjartet er ingen logrande hund,
Rønnaug Kleiva sin roman Liljene på stranda
og Kjersti Bjørkmo si diktsamling
Hadde du bodd her hadde du vært hjemme nå,
som mellom anna fabulerer over kommuneslagorda
til Herøy og Ulstein


Om eg får tid,
har eg også lyst til å seie nokre ord om
Oskar Stein Bjørlykke 


si novellesamling Blikket


 Eg tippar laurdagsbokpraten 
inklusive opplesing av smakebitar
vil ta omlag ein time.

Vel møtt!


onsdag 16. oktober 2019

SAMTALE OM YLVA

Som ein lekk i Bokåret 2019
reiser eg
tysdag 22. oktober
til Vanylven folkebibliotek
i Syvde


for å snakke med Vidar Parr
om bøkene mine.

Truleg dykkar vi ned  
den siste utgjevinga mi,
Aldri kome tilbake,



men også i fleire andre,
til dømes 
Rasmus Rebellen,
basert på historia om
den sunnmørske bondeføraren
Rasmus Engelbrektsson Myklebust,
og hans tunge lagnad
i siste halvdel av 1600-talet.


Viktigast 
blir nok likevel praten om 
den fiktive staden Ylva
(muligens ikkje heilt ulik Vanylven)
som spelar ei ganske sentral rolle
i Livingstone-trilogien,
og historia om
Embret Eljasson O,
ikkje minst slik ho trer fram
i dei siste 30 sidene av 
Vegen til Neverland



Vi satsar på at
arrangementet
blir ein god miks av samtale
og små opplesingar.

Det heile startar klokkka 1900.
Eg gler meg!
Vel møtt!

søndag 29. september 2019

FINNE SIN SJANGER

I samband med 
BOKÅRET 2019
skipar
Norsk Fofattersentrum 
i samarbeid med 
Møre og Romsdal Forfattarlag
til tre møte
mellom to ulike forfattarar
frå fylket
under vignetten
FINN DIN SJANGER



Fyrst i elden er
Marit Kaldhol og underteikna
i Hansgarden Kornstad
på Averøya
onsdag 2. oktober
kl 1830


Sjå  

Seinare fylgjer
Endre Ruset og Charlotte Kirkebø Riise
Teaterfabrikken i Ålesund
torsdag 3. oktober 
kl 1900


Sjå

og
Hilde Myklebust og Jan Ove Ulstein
i Sødahlshuset på Åndalsnes
tysdag 12. november 
kl 1700


Sjå

lørdag 28. september 2019

Mangslungne Marit

Marit Kaldhol (f 1955) frå Ålesund 




har ein 
mangslungen og vidtfemnande
forfattarskap 
bak seg. 
Onsdag 2. oktober
kl 1830-2000
skal eg møte henne til ein litterær samtale



i Hansgarden Kornstad 
på Averøya
ein liten times biltur 
frå Molde



under vignetten 
#FINNDINSJANGER
som er eitt av fleire liknande arrangement i haust
 i regi av Norsk Forfattersentrum
og Møre og Romsdal Forfattarlag.



Marit Kaldhol
har sidan debuten 
med Lattermilde laken i 1983
gitt ut 
nesten 30 bøker

#LATTERMILDELAKEN #FARVELRUNE #OGLÅSTEMEDEINHENGELÅS #ALLEVI #ALTSKALSJÅUTSOM FLØYEL #PÅVEGENSTÅREIJENTEMEDKNIV #IHUDAERGUDEINMUNN #FRØ #LIKEVEL #EINAUGNEBLINKKANSKJETO #DENTAUSEROSAGÅRFORBI #STILKMEDTO #INNBROTSTJUVEN #DENEINASTEKJOLEN #REISATILH #BLONDENEGIRSEGIKKJE #KINO #HOSOMROR #SØKEORDAYONZINTLI #DARWINSSPORVAR #DETSKULLEVERESOLVISKULLEREISETILLODZ #ZWEET #ZFORSORRY #MJØLKETANNMUSEET


(FOTO: Sunnmørsposten)
 i
svært ulike sjangrar

#ROMAN #NOVELLER #FORTELJINGAR #BILETBOK #POESIROMAN #ROMANPOESI #EINSIRKELDIKT #DIKT #FORBORN #FORUNGDOM #FORVAKSNE

og det er nok ikkje unaturleg
om vi kjem inn på 
 tematikk, konfliktstoff og målgrupper
i nokre av bøkene hennar



i samband med dette,
til dømes desse,



eller tek utgangspunkt
i sjølve orda 
eller setningane hennar,
jamvel frå andre tekstar, 
som desse

"ein dag finn ho
ein undertrykt lengsel
etter å bli gjort krav på"
#lattermildelaken

"viss gråten er ein floke
augene ikkje kjem seg ut av"
#dentauserosagårforbi

"jenter har små kott,
der gøymer dei lydane sine"
#altskalsjåutsomfløyel

"det er det hese 
i musikken eg bryr meg om"
#maria

"Ute i havet ligg øyane.
Små bølgjer inntil seg. Klar luft.
Havet utanfor, mørket inni"
#blondenegirsegikkje

"Brystvortene mine veit at han er her"
#darwinssporvar

"Døden er eit laken som lengtar etter å leve"
#darwinssporvar



Eg ser fram til ein spennande
og lærerik samtale
med litt opplesing innimellom
og minner
til slutt om at Marit også tok del i 
UNDER LINDA - Norges minste poesifestival
på Hareid
(der ho har djupe slektsrøter)
 i 2016


og håper like mange
vil møte opp denne gongen.

fredag 13. september 2019

LITTERÆRE OPPTURAR I ALLE RETNINGAR

I
Møre og Romsdal forfattarlag
sin nye antologi 
OPPTUR, 


som vart lansert 
under Bjørnsonfestivalen
førre laurdag, 
finn vi denne teksten
av Jan Ove Ulstein


GJENSYN

I alle oppbrot er det eit sug
Bakover til det som var
Magneten frå opphavet

Ein anger og ei sorg
over ubrukt og aldri meir
hoppe Paradis om morgonen

Men vindane går ikkje beint fram
Dei tråklar også dalføra i våre liv
Neste sving er eit gjensyn

(Frå DEI FIRE VINDANE PLUGGAR DITT TELT Samlaget 1995)


I tillegg til flotte dikt som dette,
inneheld antologien 
også korttekstar, 
noveller, essays og turskildringar,
 skrivne av forfattarar frå heile fylket,
og samla saman og redigert 
av leiaren i forfattarlaget,
den aldri kvilande
John Roald Pettersen, 
og bibliotekarane 
Evy Sisilie Bergum og Kari Nesdal.


Den vesle boka 
er då også støtta økonomisk
 av Møre og Romsdal fylkeskommune,
og blir, 
forutan i biblioteka rundt om,
å finne i STIKKUT-kasser
og DNT sine turisthytter.
Dei 18  forfattarane 
som står bak dei 25 tekstane,
 som både er nyskrivne og tidlegare publiserte,
 er

Kaisa Aglen Volda - Aina Basso Giske - Sunniva Relling Berg Ålesund - Leiv Arne Grimstad Hareid - Øystein Hauge Hustad - Joakim Hunnes Vartdal - Marit Kaldhol Ålesund - Mette Karlsvik Frei - Hilde Myklebust Vanylven - Øystein Orten Hareid - Jan Ståle Ritland Ålesund - Arne Ruset Fjørå - Roar Ræstad Midsund - Ingunn Røyset Flø - Svein Sæter Sunndalsøra - Alf A. Sæther Molde - Jan Ove Ulstein Volda - Knut Ødegård Molde

Så då er det berre 
å kome seg ut i vér og vind!
GOD TUR!